Thema’s :

Belangrijkste opvanglanden vluchtelingen, asielzoekers en ontheemden

Environmental refugees, milieuvluchtelingen, Экологические беженцы, réfugiés environnementaux, umweltflüchtlinge, refugiados medioambientales, refugiados ambientais, rifugiati ambientali .

MI LIEUVLUCHTELINGEN

Steeds vaker lezen we dat mensen in de problemen komen omdat hun leefomgeving wordt afgebroken door natuurlijke en/of menselijke oorzaken. We zien mensen op daken of in toppen van bomen op de vlucht voor het wassende water, mensen onder het puin als gevolg van aardverschuivingen, mensen voor hun leven verminkt als gevolg van een nucleaire ramp.

Het aantal situaties waarin mensen vluchten als gevolg van milieuproblemen neemt schrikbarend toe. Serageldin, de voorzitter van het World Water Council, stelde al in 1999 dat er meer mensen vluchten vanwege problemen met het milieu dan als gevolg van oorlogen. Hij schatte het aantal

milieuvluchtelingen op 25 miljoen en voorspelde dat dit aantal in 2005 viermaal zo groot zal zijn. (Trouw, 30 november 1999)

Ondanks deze grote aantallen bestaat er geen instantie die zich expliciet, met structurele hulp, richt op deze vluchtelingen. Vluchtelingen, die wij definiëren als milieuvluchtelingen.

Wij? Wij vormen een organisatie genaamd LiSER, een organisatie die gericht is op de erkenning en herkenning van milieuvluchtelingen. Hieronder zullen wij duidelijk maken wie in onze ogen milieuvluchtelingen zijn en waarom zij expliciete aandacht verdienen.

DEFINITIE

De UNEP, de milieuafdeling van de Verenigde Naties, definieert milieuvluchtelingen als volgt: "milieuvluchtelingen zijn mensen die gedwongen werden om hun traditionele woonomgeving tijdelijk of permanent te verlaten, vanwege een duidelijke achteruitgang van hun omgeving (natuurlijke of menselijke oorzaak) die hun bestaan ernstig verstoorde en/of de kwaliteit van hun bestaan ernstig uit balans bracht.”

“Met achteruitgang van de omgeving wordt bedoeld elke natuurkundige, chemische en/of biologische verandering in het ecosysteem die het systeem tijdelijk of permanent ongeschikt maakt voor menselijke bewoning." (Environmental Refugees, UNEP, 1985, Ned. vertaling)

OORZAKEN

Er kunnen verschillende oorzaken voor de achteruitgang van een specifiek milieu zijn. Te denken valt aan rampen met een puur natuurlijke oorzaak zoals wervelstormen, cyclonen, vulkaanuitbarstingen, aardbevingen, en dergelijke. Andere milieudegradaties zijn puur het gevolg van menselijk ingrijpen zoals vernietiging van regenwouden, constructie van dammen, nucleaire rampen, milieuvergiftiging, en (biologische) oorlogvoering.

Een ramp kan echter ook een combinatie zijn van menselijke en natuurlijke oorzaken zoals overstromingen of aanhoudende droogte als gevolg van klimaatveranderingen.

tussen wal en schip

Bij sommige rampen, zoals overstromingen, kunnen mensen na een tijdje terug naar hun woongebied en kan een start worden gemaakt met de wederopbouw; helaas vaak met een nieuwe overstroming in het verschiet.

Er zijn ook rampen waarbij mensen helemaal niet meer terug kunnen zoals bij de aanleg van dammen. Of rampen waar mensen weliswaar terug kunnen, maar waar ze geen perspectief meer hebben zoals in het geval van een aanhoudende droogte. Het ontbreekt milieuvluchtelingen echter niet alleen aan perspectief, maar vaak ook aan juridische erkenning.

INTERNATIONALE WETGEVING

De internationale regelgeving met betrekking tot vluchtelingen is vijftig jaar oud en met name opgesteld naar aanleiding van het grote aantal ontheemden als gevolg van de Tweede Wereldoorlog.

Zo wordt in het Vluchtelingenverdrag van Genève de definitie van het begrip ‘vluchteling’ afgebakend. Alleen mensen die vluchten uit gegronde vrees voor vervolging op grond van ras, godsdienst, nationaliteit, politieke overtuiging of het behoren tot een bepaalde sociale groep, komen in aanmerking voor de status ‘vluchteling’ en de rechten die deze status met zich meebrengt. Belangrijke voorwaarden zijn dat mensen zich buiten de grenzen van hun land bevinden en dat ze in hun land niet kunnen rekenen op bescherming.

Anno 2004 vluchten mensen ook om andere redenen dan oorlog en geweld. De internationale wetgeving erkent deze andere redenen (nog) niet. Dit heeft tot gevolg dat milieuvluchtelingen veelal niet kunnen rekenen op materiële of juridische ondersteuning.

LiSER

De Stichting Liser is in 2002 in het leven geroepen omdat er, ondanks de grote aantallen milieuvluchtelingen, geen instantie is die zich expliciet op deze groep vluchtelingen richt. Milieuvluchtelingen zijn niet als zodanig bekend en worden niet erkend bij een groter publiek. Redenen hiervoor zijn onder andere dat de oorzaken voor de achteruitgang van een milieu divers zijn, zoals ook de duur van de vlucht kan verschillen, evenals de noden van de vluchtelingen. Bovendien kunnen de oorzaak en het gevolg van een milieuramp qua tijd en ruimte ver uit elkaar liggen en vaak is een duidelijke oorzaak of veroorzaker niet aan te wijzen.

Liser is opgericht door mensen die betrokken zijn bij vluchtelingen-, milieu-, mensenrechten- en ontwikkelingsorganisaties. Zij zouden graag zien dat al deze organisaties zich ook inzetten voor milieuvluchtelingen en zich niet beperken tot hun oorspronkelijke werkgebied.

LiSER wil de positie van milieuvluchtelingen versterken, zowel op juridisch terrein als wat betreft hun materiële positie. LiSER richt zich in eerste instantie op die milieuvluchtelingen die zélf geen middelen of mogelijkheden hebben om een nieuw bestaan op te bouwen.

ACTIVITEITEN

v Kenniscentrum:

- ontwikkelen van een goed toegankelijke en actuele databank

- ontwikkeling van kennis door onderzoek en discussieplatforms

- kennisverspreiding m.b.v. moderne communicatiemiddelen

v Capaciteitsopbouw van lokale organisaties die zich inzetten voor milieuvluchtelingen:

- behoefte-identificatie van deze organisaties

- mobilisatie van ondersteuning via netwerken hier en daar

- lobby bij (inter)nationale beleidsmakers en politiek

v Voorlichting en bewustwording in Nederland:

- voorlichtingscampagnes over milieuvluchtelingen en de achterliggende milieuproblemen

VOORLICHTING